जनवरी २६अस्ट्रेलियन डे: इतिहास, अर्थ र आजको बहस

अस्ट्रेलियन डे हरेक वर्ष जनवरी २६ मा मनाइने अस्ट्रेलियाको राष्ट्रिय दिवस हो। यो दिन सन् १७८८ मा क्याप्टेन आर्थर फिलिपको नेतृत्वमा आएको ब्रिटिश ‘फर्स्ट फ्लीट’ सिड्नी कोभमा अवतरण गर्दै न्यू साउथ वेल्स उपनिवेशको स्थापना गरिएको दिनको स्मरणमा मनाइन्छ। यही घटनालाई अस्ट्रेलियामा युरोपेली बसोबासको औपचारिक सुरुवातका रूपमा लिइन्छ, जसले पछि आधुनिक अस्ट्रेलियाको विकासको बाटो खोलेको थियो।


सुरुआतमा यो दिन ‘फाउन्डेसन डे’ वा ‘एनिभर्सरी डे’ का रूपमा चिनिन्थ्यो र मुख्यतः न्यू साउथ वेल्समा मात्र मनाइन्थ्यो। समयसँगै अन्य राज्यहरूमा पनि फैलिँदै गएको यो दिवस सन् १९४६ देखि औपचारिक रूपमा ‘अस्ट्रेलियन डे’ नामले राष्ट्रिय दिवसको मान्यता पायो। सन् १९९४ पछि भने सबै राज्य र क्षेत्रमा जनवरी २६ कै दिन सार्वजनिक बिदाका रूपमा मनाउने व्यवस्था गरियो।

आज अस्ट्रेलियन डे अस्ट्रेलियाको राष्ट्रिय पहिचान, विविधता, उपलब्धि र सामाजिक एकताको उत्सवका रूपमा मनाइन्छ। देशभर नागरिकता समारोह आयोजना गरिन्छ, जहाँ हजारौं नयाँ नागरिकहरूले अस्ट्रेलियाली नागरिकता ग्रहण गर्छन्। साथै ‘अस्ट्रेलियन अफ द इयर’ लगायत विभिन्न राष्ट्रिय सम्मानहरू वितरण गरिन्छन्, जसले समाजमा योगदान पुर्‍याउने व्यक्तित्व र समुदायको सम्मान गर्छ। समुद्री किनारमा कार्यक्रम, सामुदायिक उत्सव, सांस्कृतिक प्रस्तुति, परिवारिक जमघट र आतिशबाजीजस्ता गतिविधिहरू पनि यस दिनका प्रमुख आकर्षण हुन्छन्।

तर यही मितिले सबै अस्ट्रेलियनका लागि एउटै अर्थ राख्दैन। आदिवासी अस्ट्रेलियाली समुदायका लागि जनवरी २६ उपनिवेश, भूमि कब्जा, विस्थापन र सांस्कृतिक विनाशको सुरुवातको प्रतीक मानिन्छ। उनीहरू यो दिनलाई ‘इन्भेजन डे’, ‘डे अफ मोर्निङ’ वा ‘सर्भाइभल डे’ का रूपमा सम्झँदै आएका छन्। सन् १९३८ मै आदिवासी नेताहरूले यस दिनको विरोधमा पहिलो पटक ‘डे अफ मोर्निङ’ कार्यक्रम आयोजना गरेका थिए, जसले ऐतिहासिक अन्याय र अधिकारका सवाललाई राष्ट्रिय बहसमा ल्याएको थियो।

यसै कारण पछिल्ला वर्षहरूमा अस्ट्रेलियन डे कुन मितिमा मनाउने भन्ने विषयमा देशभर व्यापक बहस भइरहेको छ। धेरैले सबै समुदायले समान रूपमा अपनाउन सक्ने अर्को मिति तय गर्नुपर्ने माग गरिरहेका छन् भने अर्का पक्षले ऐतिहासिक महत्व बोकेको दिनलाई कायम राख्नुपर्ने तर्क अघि सारिरहेका छन्। संघीय सरकार र राज्य सरकारहरू भने एकता, सम्मान र मेलमिलापको सन्देशलाई प्राथमिकता दिँदै आएका छन्।

समग्रमा, अस्ट्रेलियन डे केवल उत्सवको दिन मात्र नभई अस्ट्रेलियाको इतिहास, पहिचान र भविष्यसँग जोडिएको गहिरो अर्थ बोकेको राष्ट्रिय दिवस हो। यो दिनले एकातिर आधुनिक, बहुसांस्कृतिक र लोकतान्त्रिक अस्ट्रेलियाको उपलब्धिलाई उत्सव मनाउने अवसर दिन्छ भने अर्कोतिर उपनिवेशकालीन इतिहासका पीडा, आदिवासी समुदायका अनुभव र अझ न्यायपूर्ण तथा समावेशी समाज निर्माणको आवश्यकता स्मरण गराउँछ। यही दोहोरो अर्थ र बहसबीच अस्ट्रेलियन डे आज पनि राष्ट्रिय संवादको केन्द्रमा रहँदै आएको छ